Европската Унија започнува нова фаза на контрола на патувањата, која директно ќе ги засегне граѓаните од земјите со безвизен режим, меѓу кои е и Македонија. Од последниот квартал на 2026 година, секој патник кој планира краткорочен престој во Шенген-зоната ќе мора претходно да обезбеди одобрение преку системот ETIAS, додека од 10 април започнува целосната примена на EES, кој ќе ја евидентира секоја влезна и излезна точка од Унијата.
Новиот систем претставува суштинска промена, бидејќи проверките повеќе нема да се вршат само на граница, туку уште пред патувањето. Апликацијата за ETIAS се поднесува онлајн, достапна 24 часа дневно, а системот автоматски ги анализира внесените податоци – од лични информации и биометриски податоци до историја на патувања. За прв пат се применуваат и автоматизирани здравствени проверки за рано откривање на потенцијални епидемиски ризици, при што не се собираат детални медицински досиеја, туку само индикатори за ризик.
Апликацијата вклучува и прашања за претходни патувања, евентуални проблеми со имиграциските власти и посети на ризични региони, со цел проценка на потенцијалниот ризик пред лицето да пристигне на европска територија. За повеќето апликанти процесот е автоматизиран и одобрението се издава за неколку минути. Сепак, при откривање на ризични индикатори, апликацијата може да биде проследена на дополнителна проверка или дури одбивана.
Одобрението преку ETIAS чини 20 евра и важи за повеќе патувања сè додека пасошот е валиден. Сепак, конечната одлука за влез во ЕУ останува во надлежност на граничната полиција.
Паралелно, системот EES ќе ја замени традиционалната практика со печати во пасошите и ќе овозможи дигитално следење на времетраењето на престојот, што ќе помогне во спречување злоупотреби и нелегални престои во Шенген-зоната.
Експертите советуваат патниците да аплицираат навреме, внимателно да ги внесуваат податоците и редовно да ги следат здравствените и безбедносните препораки на ЕУ, бидејќи новата дигитална контрола на границите претставува ново поглавје во управувањето со движењето на луѓето.
