На 14 март 2001 година започнаа активните борби во Тетово, што се смета за официјален почеток на воениот конфликт во Македонија. Се работи за период кој траеше неколку месеци, со значителни последици за целата држава и сите етнички заедници.
Претходни настани пред конфликтот
Конфликтот неофицијално започна со нападот на полициска станица во Теарце на 22 јануари 2001. Следеа низа настани:
- На 16 февруари 2001, во Танушевци новинарска екипа на А1 телевизија била заробена, но подоцна ослободена.
- Во периодот до 14 март 2001 се случиле повеќе престрелки меѓу безбедносните сили и терористите.
Историските настани пред конфликтот покажуваат долга етапа на етнички тензии:
- 1 февруари 1990: околу 2.000 Албанци протестирале во Тетово за независност на регионот.
- 20 ноември 1991: Македонија станала независна држава, со бојкот на ПДП-НДП на усвојувањето на Уставот.
- 11 јануари 1992: референдум за автономија на Албанците – прогласен за нелегален од македонските власти.
- 6 ноември 1992: судир на Бит-пазар во Скопје – 4 загинати, 36 повредени.
- 15 февруари 1995: отворање на нелегален универзитет во Мала Речица – еден загинат, универзитетот затворен.
- 9 јули 1997: Деветтојулски настани во Тетово и Гостивар – судири со полицијата, 3 загинати Албанци, над 300 уапсени.
- 20 март 1999: НАТО започнува бомбардирање на СР Југославија, Македонија прима 350.000 косовски бегалци.
- 11 јануари 2000: во заседа загинуваат македонски полицајци на влезот од село Арачиново.
Хроника на конфликтот во 2001 година
- На 14 март борбите се префрлиле во Тетово, месноста Кале, каде биле регистрирани вооружени напади врз полицијата.
- На 23 март, македонските власти извршиле голем напад врз позиции на ОНА, при што припадниците на ОНА претрпеле голем пораз.
Во текот на конфликтот, македонската армија и полиција најчесто страдале во заседи, во масакрите кај Вејце, Љуботенските бачила, Карпалак, борбите околу Куманово и битката за Арачиново – со вкупно 75 загинати припадници на безбедносните сили.
Загубите на страната на УЧК се проценуваат на околу 1.500 до 2.000 загинати, а загинале и цивили.
Спомени од учесниците
- Стојанче Ангелов, тогаш командант на САЕ Тигар, изјави дека македонските сили биле надмоќни и дека УЧК немала реални шанси за победа.
- Надица Мирчовска, бранител од 2001 година, истакнува дека изучувањето на конфликтот е важно за идните генерации за да не се повтори историјата.
Заклучок
Конфликтот во 2001 година останува една од најтешките и најболни етапи во современата македонска историја. Вечна им слава на сите херои – припадници на сите етнички заедници кои го положиле животот за слободна и суверена Македонија.
