Додека ракетите го осветлуваат небото над Блискиот Исток, вистинскиот удар се чувствува илјадници километри подалеку – на бензинските пумпи, во сметките за струја и во цените на храната. Конфликтот меѓу САД, Израел и Иран не е само геополитичка ескалација, туку директно ја загрозува најчувствителната точка на глобалната економија: Ормутскиот теснец.
Овој тесен морски премин меѓу Иран и Оман, широк околу 55 километри, е артерија низ која поминува една петтина од светската нафта, значителен дел од течниот природен гас и третина од најкористеното вештачко ѓубриво. Нарушувањето на сообраќајот овде има глобални последици, кои се чувствуваат веднаш.
По заканите за затворање на теснецот, танкерите останаа закотвени во Персискиот Залив, а цената на суровата нафта „Брент“ и американскиот репер „Вест Тексас интермедија“ нагло порасна. Иако дел од паниката се смири, цените остануваат повисоки од минатата недела и веќе се прелеваат во малопродажбата на горива.
Историјата покажува дека ваквите шокови ретко остануваат изолирани. Првата нафтена криза во 1973 година предизвика четирикратно зголемување на цените, а Иранската револуција во 1979 доведе до удвојување на цените и рецесии. Денес светот е поразличен – САД се поголем производител на енергија, а пазарите се подиверзифицирани – но чувствителноста на енергетските шокови останува.
Клучното прашање е дали нарушувањето ќе биде краткотрајно или почеток на подлабока криза. Иран произведува околу 4% од светската нафта, но контролата над Ормут му дава стратешка моќ над глобалните испораки. Дури и делумно блокирање на теснецот може да отстрани милиони барели дневно од понудата, создавајќи нов бран инфлациски притисоци.
Европа би можела да се соочи со раст на цените на гасот, а земјите во Азија, како Јапонија и Јужна Кореја, би изгубиле дел од националниот доход. Повисоките цени на енергијата го зголемуваат инфлацискиот притисок и ја успоруваат економијата, додека централните банки се најдат во дилема – дали да ги зголемат каматните стапки или да ги одржат ниски за да не го задушат растот.
Дури и ако некои земји извозници на енергија краткорочно профитираат, граѓаните први го чувствуваат цехот преку поскапи горива, храна и услуги. Ормут повторно се покажа како симбол на кревката рамнотежа меѓу геополитиката и светската економија – место каде неколку десетици километри море можат да ја разнишаат финансиската стабилност на целиот свет.
