Експертите предупредуваат дека конфликтот меѓу САД, Израел и Иран има потенцијал да предизвика економска криза со глобални размери, слична на онаа по пандемијата од COVID-19 и руската инвазија во Украина. Поскапувањето на нафтата и гасот ќе влијае на речиси сите сектори – храна, авионски билети, такси, хипотекарни кредити, електрична енергија, греење, автомобили и електроника.
Прекинување на испораките на нафта
Меѓународната агенција за енергија (IEA) потврди дека конфликтот довел до најголемото прекинување на испораките на сурова нафта во историјата на светскиот нафтен пазар. Околу 15% од светскиот извоз на нафта и нафтени производи, кои минуваат низ Ормускиот теснец, се прекинати. Дополнително, речиси половина од производството и преработката на нафта во клучните области на Персискиот Залив е запрено.
Дури и ако пловидбата низ теснецот се обнови, повторното стартување на наоѓалиштата и рафинериите може да трае недели или месеци, а обновувањето на уништената инфраструктура – месеци или години.
Скок на цените на горивото и транспортот
Цените на дизелот и авионското гориво се нагло зголемени. Според Argus и Kpler, цените на авионското гориво се утроиле во Сингапур и се зголемиле повеќе од два и пол пати во Европа во споредба со пред војната.
Авионските компании се принудени да летаат по подолги маршрути бидејќи воздушниот коридор над Блискиот Исток е затворен. Тоа доведе до нагол скок на цените на билетите: од Сиднеј до Лондон цената се зголемила речиси двојно, а од Сингапур до Лондон – речиси тројно.
Ризик од прехранбена криза
ООН предупредува дека зголемените цени на нафтата водат кон раст на цените на храната и ѓубривата. Земјите во развој, кои зависат од увоз на енергетски ресурси и ѓубрива од Персискиот Залив, се најпогодени. Примери се Судан (50% зависност), Шри Ланка, Танзанија и Пакистан (околу една третина од потребите).
Ефекти врз економијата
Зголемените цени на енергенсите водат кон инфлација, поскапи кредити и намалена потрошувачка, што ја забавува економијата. Пазарите на недвижности, автомобили и електроника се директно погодени, додека индустријата, трговијата и градежништвото се погодени двојно – раст на трошоците и намалена побарувачка.
Нема лесно решение
Засега нема алтернатива на нафтата и гасот од Блискиот Исток. Русија би можела да ја зголеми испораката, но тоа би барало укинување на западните санкции. Додека конфликтот трае, враќање кон нормална економска ситуација е невозможно.
Економските последици ќе зависат од времетраењето, интензитетот и размерот на конфликтот. Според аналитичарите, цените на нафтата треба да пораснат уште за 40–50 долари по барел за да предизвикаат класичен „нафтен шок“.
Засега, и двете страни во конфликтот изгледаат подготвени да ја продолжат војната, што дополнително ја продлабочува неизвесноста на глобалните пазари.
