Во вторник навечер, со само 90 минути што останувале на неговиот „часовник на судниот ден“, американскиот претседател Доналд Трамп објави пресврт во војната со Иран – двонеделно примирје.
ОВОЈ Е ИРАНСКИОТ ПЛАН ОД 10 ТОЧКИ Веќе прогласија „победа“ над Америка, примирјето стапи на сила, но маратонската дипломатска игра само што започнува.
„Под услов Исламската Република Иран да се согласи на целосно, непосредно и безбедно отворање на Ормускиот теснец, согласен сум да ја обуставам бомбардирањето и нападите врз Иран за период од две недели. Ова ќе биде обострано примирје“, напиша Трамп на својата мрежа „Истина“.
На прв поглед, неговата закана успеа. Тој утрото издал ултиматум до Иран да го отвори Ормускиот теснец до 20 часот по источновремено (2:00 по наше време) или „целата цивилизација ќе загине вечерва“.
Но, реалноста не е толку едноставна.
Собир во Техеран по објавата на двонеделното примирје со САД и Израел на 8 април Фото: AP
Што предвидува договорот:
- Американските сили добиле наредба за повлекување 15 минути по објавата
- Договорот предвидува отворање на Ормус за бродови во координација со иранските сили
- Сè уште се нејасни деталите за обемот на бродскиот сообраќај и колку израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху ќе се придржува до примирјето
- Потпретседателот на САД, Џеј Ди Ванс, требало да предводи американска делегација на понатамошни разговори во Пакистан, кои се најавени за петок
Сè уште постојат значајни разлики меѓу американската и иранската визија за долгорочен договор, што остава можност за продолжување на конфликтот.
Како дојде до договорот: Додека Трамп јавно закануваше со целосно уништување на Иран, зад сцената се водеше интензивна дипломатска активност.
Неговиот испратеник Стив Виткоф и Џаред Кушнер бараа решение заедно со водечки пакистански дипломати. Во позадина бил Ванс, кој денови бил во готовност да се вклучи доколку тајните преговори напредуваат. Се смета дека Виткоф имал директна комуникација со ирански функционери, вклучувајќи го министерот за надворешни работи Абас Арагчи.
Според „Аксис“, Арагчи одиграл клучна улога во водењето на преговорите.
Од друга страна, Кина, според „Њујорк Тајмс“, „во отсуство“ вршела притисок врз Иран да ги прифати условите за примирје што ги предложил Пакистан. По разговорите со пакистанскиот фелдмаршал Асим Мунир и израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, Трамп го прифатил двонеделното примирје.
„Мунир беше главен, успеа да ја вклучи Кина“ Се смета дека Мунир одржува блиски врски со IRGC, а во 2025 година се сретнал двапати со Трамп, кој го нарекол „свој омилен фелдмаршал“. Врските со двете страни го довеле Мунир во единствена позиција на клучен посредник меѓу зафатените страни.
„Апсолутно, Мунир беше главен преговарач. Трамп му верува и го цени неговото видување за Блискиот исток, особено за Иран“, рекол британскиот „Телеграф“ извор од пакистанската влада.
Мунир, исто така, успеал да ја вклучи Кина во преговорите.
Трамп во среда изразил уверување дека Кина го поттикнала Иран да се согласи на двонеделното примирје, објавено веднаш откако Русија и Кина блокирале резолуција во Советот за безбедност на ОН за повторно отворање на Ормускиот теснец и со тоа спречиле ОН да овозможи употреба на сила за таа цел.
„Хамнеи зел зелено светло“ Според извори на „Аксис“ кои биле вклучени во преговорите, врховниот лидер на Иран Мохтаба Хамнеи дал инструкции да се постигне договор со САД, првпат од почетокот на конфликтот, што довело до примирјето.
Хамнеи бил активно вклучен во процесот, комуницирајќи преку курир поради закана од атентат, а неговото „зелено светло“ овозможило постигнување на договорот.
И покрај ова, Трамп во вторник наутро – денот на истекот на ултиматумот – заканил дека „целата цивилизација ќе загине вечерва“ доколку Иран не се согласи на договорот. Неговите соработници и сојузници биле збунети до последниот момент. Претходно заканил дека ќе ги гаѓа иранските мостови и електрани доколку не се отвори Ормус.
Техеран потоа целосно ја одбил можноста за директни преговори.
До пресврт дојде 3 часа пред истекот на рокот Во 9 часот по источновремено, американскиот министер за одбрана Пит Хегсет и началникот на Здружениот генерален штаб Ден Кејн се вклучиле во својот дневен видео-состанок, според „Волстрит Журнал“.
Војните планери ги изложиле целите кои веќе биле анализирани и одобрени. Во текот на ноќта, САД нападнале островот Харг, додека Израел бомбардирал ирански железнички мостови.
Како минувале часовите, многу личности – од папата Лав до актерот Бен Стилер – го повикувале Трамп да се воздржи од ескалација.
А потоа дошол пресвртот кога – три часа пред истекот на рокот – Иран соопштил дека „позитивно разгледува“ предлогот на Пакистан.
Трамп, за кој се верува дека целиот ден го поминал во Овалниот кабинет, го разгледувал предлогот и требало наскоро да даде одговор, соопшти Белата куќа.
Според британскиот „Телеграф“, примирјето носи политички успех за Трамп – или барем негов впечаток – во моментот кога му било најпотребно, со приближувањето на меѓуизборите во ноември и значајниот пад на рејтингот.
Останува да се види дали Трамп – како и Ормускиот теснец – ќе опстане.
