Во планински предел на границата меѓу Албанија и Грција, осум и пол километри северозападно од Коница, истражувачите открија огромно термално езеро, сместено на длабочина од повеќе од 100 метри во сложен пештерски систем. Езерото, наречено „Езеро на неврони“, се смета за најголемото познато подземно термално езеро во светот.
Тоа се наоѓа околу 127 метри под пештерата Атмос, во областа Вромонер, а било откриено во февруари 2025 година по истражување што започнало уште во 2021 година, кога тим чешки спелеолози, предводени од Марек Ауди, забележале моќен столб пареа што се издига од планината.
Истражувачите се соочиле со бројни предизвици, особено поради присуството на опасни гасови. Користејќи LiDAR скенирање и сонарно мапирање, тие утврдиле дека езерото е долго околу 138,3 метри и широко 42 метри, содржејќи приближно 8.335 кубни метри минерална топла вода. Температурата на езерото останува стабилна на 26 степени Целзиусови.
Овој систем е дел од феномен што научниците го нарекуваат спелеогенеза на сулфурна киселина, каде што водите богати со водород сулфид придонесуваат за формирање и преобликување на пештерите со текот на времето. Температурите во хидротермално активните делови на пештерите се движеле од 15 до 29 степени, а концентрациите на водород сулфид во воздухот од 2 до 22 делови на милион.
Истражувањата покажуваат дека системот се однесува како комплексна мрежа од цевководи, со стапки на проток кои можат да достигнат и до 30 километри дневно, што значи дека промените на површината, вклучително и загадувањето или промени во користењето на земјиштето, може брзо да се пренесат низ системот.
Научниците веќе работат со локалните власти за интегрирање на пештерите во Националниот парк Вјоса, со предупредување дека потенцијалните проекти како браната на грчката страна од реката Сарадапорос може да влијаат негативно врз екосистемот на пештерата Сулфур.
Откритието има големо значење за разбирањето на движењето на подземните води, геотермалните системи и чувствителните подземни екосистеми, отворајќи нови перспективи за спелеоскопија и заштита на природното наследство.
