Истражувачи од Icahn School of Medicine at Mount Sinai во Њујорк развија експериментална имунотерапија што го напаѓа метастатскиот рак на неочекуван начин. Наместо директно да ги таргетира канцерогените клетки, третманот се фокусира на макрофагите поврзани со туморот – имуни клетки кои ракот ги „програмира“ да го штитат како лични телохранители. Со оваа стратегија, научниците практично ги претвораат заштитниците на ракот во оружје против него.
Резултатите од истражувањето беа објавени на 22 јануари 2026 година во престижното научно списание Cancer Cell, издадено од Cell Press. Терапијата била тестирана на агресивни претклинички модели на метастатски рак на јајници и бели дробови, а резултатите укажуваат на потенцијал за сосема нов пристап во лекувањето на напреднати солидни тумори.
Пробивање на „имуниот штит“ на ракот
Концептот зад оваа терапија е инспириран од приказната за Тројанскиот коњ. Наместо директен напад врз туморот, научниците ги таргетираат макрофагите – клетки кои во нормални услови се дел од првата линија на одбрана на организмот. Во туморската средина, тие се „препрограмирани“ да ја потиснуваат имунолошката реакција и да му помагаат на ракот да расте и да се шири.
„Она што го нарекуваме тумор всушност е маса од канцерогени клетки опкружени со клетки што ги хранат и штитат. Тоа е како тврдина со чувари“, објаснува водечкиот автор д-р Хаиме Матeус-Тик. „Постојано наидувавме на истиот проблем – не можевме да ги поминеме чуварите. Затоа решивме да ги таргетираме токму нив.“
Со елиминирање на туморските макрофаги, истражувачите успеале да го трансформираат туморското микроопкружување од имунолошки потиснато во имунолошки активно, отворајќи пат за напад од сопствениот одбранбен систем на организмот.
Редизајнирани CAR T клетки
Терапијата користи модифицирани CAR T клетки – создадени од сопствените Т-клетки на пациентот. За разлика од традиционалните CAR T терапии, кои директно ги напаѓаат канцерогените клетки, оваа верзија е дизајнирана да ги препознае и уништи туморските макрофаги.
Дополнително, клетките биле генетски модифицирани да ослободуваат интерлеукин-12 (IL-12), моќен молекул што го активира имунолошкиот одговор и ги стимулира Т-клетките убијци. Кај лабораториски глувци со метастатски рак на бели дробови и јајници, третманот покажал драматични резултати – животните живееле значително подолго, а дел од нив биле целосно излекувани.
Преобликување на туморската средина
Со примена на напредни техники на просторна геномика, научниците утврдиле дека терапијата значително го менува микроопкружувањето на туморот. Бројот на имунопотиснувачки клетки се намалил, додека клетките способни да го нападнат ракот биле привлечени директно во туморската маса.
Овој пристап се смета за „антиген-независен“, што значи дека не се потпира на идентификација на специфични маркери на канцерогените клетки. Тоа отвора можност терапијата да се применува кај широк спектар карциноми, вклучително и оние кои не реагирале на други имунотерапии.
„Макрофагите се присутни во секој вид тумор, понекогаш и во поголем број од самите канцерогени клетки“, истакнува д-р Брајан Браун, директор на Институтот за геномика во Икан. „Највозбудливо е тоа што ги претворивме од заштитници на ракот во негови уништувачи.“
Следни чекори и претпазливост
Иако резултатите се охрабрувачки, истражувачите нагласуваат дека станува збор за рана, претклиничка фаза. Потребни се клинички испитувања кај луѓе за да се утврди безбедноста и ефикасноста на терапијата.
Во моментов, тимот работи на дополнително усовршување на третманот, со фокус на прецизна контрола на ослободувањето на IL-12 во рамки на туморот, со цел да се максимизира антикарциногениот ефект и да се намалат можните несакани реакции.
Покрај ракот на бели дробови и јајници, научниците веруваат дека овој пристап може да стане основа за нова генерација CAR T терапии, кои наместо директно да ги напаѓаат канцерогените клетки, ќе ја менуваат самата структура и однесување на туморската средина – претворајќи го најсилниот штит на ракот во негова најголема слабост.
