На Меѓународната вселенска станица (ISS) астронаутот Дон Пети сними фотографија на необичен виолетов објект со „пипци“ – што на прв поглед изгледаше како сцена од филмот „Осмиот патник“. На друштвените мрежи луѓето реагираа шокирано:
„Изгледа како да ќе се излегува вонземјанец од јајце!“ – напиша еден корисник. „Убијте го со оган!“ – додаде друг.
Но, зад бизарниот изглед се крие сосема земна – но неверојатна – приказна.
Што всушност е објектот? Тоа е млад виолетов компир, дел од личниот проект на Пети – свемирска градина. Фотографијата е направена за време на експедицијата 72 (септември 2024 – април 2025), и тој го одгледувал во свој импровизиран терариум со светло за растење.
Овој проект е дел од истражувањето на NASA за одгледување храна во вселената – чекор кој е клучен за идните мисии на Месечината и Марс. Компирот е основна храна на Земјата, но и модел за тоа како ќе можеме да произведуваме храна под услови на микрогравитација.
Како расте компирот во вселената? Без гравитација, корените растат во сите правци, а растот на растенијата е значително побавен. Пети истакнува дека причината за бавниот раст може да е стресот од вселенската средина, атмосферата, хидропониката или микрогравитацијата. Во претходни експерименти, одгледувал и кикирики, тиквички, брокула, сончоглед, босилек и садници на домати.
Зошто NASA го прави ова? Истражувањата со различни култури им помагаат на научниците да откријат кои растенија најдобро се прилагодуваат на екстремни услови во вселената. Некои видови храна, богати со антиоксиданти, можат да го заштитат здравјето на астронаутите од радијација. Ова е основа за идни мисии на Месечината и Марс, каде што е потребно да се произведува храна без постојана зависност од Земјата.
Поглед кон иднината ISS, лабораторија вредна 100 милијарди долари, кружи на 400 километри над Земјата и повеќе од две децении обезбедува податоци за животот и материјалите во вселената. Се очекува до 2030 година да заврши својот век, а NASA веќе планира следна генерација вселенски станици. Експериментите како Петиов се чекор кон долгорочно човечко присуство на Месечината и на Марс.
Во меѓувреме, NASA планира и мисија околу Месечината – прв лет со екипаж по повеќе од половина век.
