Ескалацијата на конфликтот на Блискиот исток и нападите врз иранските енергетски објекти предизвикаа вистинско „земјотрес“ на пазарот на нафтени деривати во регионот. Додека цените на суровата нафта на светските берзи достигнуваат и до 114 долари по барел, соседните држави се соочуваат со сериозни нарушувања во снабдувањето, километарски колони и дури воведување „ограничувања“.
Во меѓувреме, Србија ги продолжи мерките за контрола на цените и забраната за извоз на нафта за да се обезбеди домашна потрошувачка и да се избегне криза, што резултираше со тоа дека на нашите пумпи сè се одвива без проблеми.
Словенија: Прва земја од ЕУ со рационализација
Најтешка е ситуацијата во Словенија, која стана првата членка на Европската Унија што воведе строга рационализација на горивото. На словенечките пумпи воведени се QR кодови, како и систем „пар-непар“ за регистарски таблички.
Некои бензински станици, како оние во местото Равне, останаа целосно без залихи веќе до пладне, откако граѓаните и возачите од соседна Австрија ги испразнија резервоарите пред најавеното зголемување на цената.
Цената на дизелот во Словенија порасна за речиси 17 центи, достигнувајќи 1,696 евра по литар, што не се гледаше од врвот на енергетската криза во 2022 година. Владата ја задолжи армијата да помага во снабдувањето, особено во земјоделските региони каде системот речиси колабирал.
Хрватска во паника: „Носат канти и бурета“
Слични сцени се забележуваат и во Хрватска, каде најавата за поскапување предизвика вистинска паника. На пумпите низ целата земја, од Загреб до Сплит, се создадоа огромни гужви, а граѓаните носеа канти и бурета за да направат залихи.
На многу локации во Загреб, како на пример пумпите во Вуковарска улица, дизелот воопшто не беше достапен или се точеше само премиум дериват по цена на обичен дизел. Евродизелот во Хрватска поскапе на 1,73 евра, додека најголем удар претрпе земјоделството, бидејќи „синиот“ дизел поскапе за 30 центи.
Премиерот Андреј Пленковиќ истакна дека без интервенција на владата цените би биле уште повисоки, но тоа не ги смири граѓаните кои чекаат во редици и по еден час.
Политичка блокада во БиХ и скок на цените во Црна Гора
Во Босна и Херцеговина ситуацијата е дополнително вжештена поради политички несогласувања. Цената на горивото таму е до 20 центи повисока отколку во Хрватска, а обидот за намалување на акцизите пропадна поради недостиг на кворум во Домот на народите. Во Сараево цената на дизелот достигна и 3,45 КМ по литар, што е раст од околу 40% од крајот на февруари.
Црна Гора реагираше со скратување на пресметковниот период од 14 на 7 дена за побрзо прилагодување на цените на пазарот. Владата го намали акцизот на дизел за 50% за да се ублажи ударот врз буџетот на граѓаните.
Србија: Без ограничувања и со стабилни залихи
Србија ги продолжи мерките за ограничување на цените на дериватите до 23 јуни. Клучната мерка која придонесе за порамномерна ситуација беше забраната за извоз на нафта, со цел да се спречи одлив на енергетици во време на глобална нестабилност.
Србија не воведе ограничувања за точење гориво и нема планови за воведување систем на рационализација. Иако се следат движењата на светската берза, домашните залихи се доволни за да се спречат сцени како на пумпите во Загреб или Љубљана.
Појава на „бензински туризам“
Поради разликите во цените на горивото во регионот, се појавува феноменот „бензински туризам“, каде возачите одат во соседните земји за да заштедат на трошоците за гориво.
